Bir Güneş yakalanması, Ay’ın Güneş ile Dünya arasına girmesi ve bazı özel şartların sağlanması sonucunda alana kazanç.
Güneş Yakalanmasının olabilmesi için, Ay’ın, Talep çevresindeki yörüngesiyle Talep’ın Güneş çevresindeki yörüngesinin kesişim yerlerini tanımlayan düğüm noktalarında veya bu noktalar ortamında Yeniay evresinde bulunması gerekir. Aşinayı üzere bir sene içerisinde 12 ay vardır. Başka Bir Deyişle Ay, Talep çevresinde senede 12 kere dolanır. Dolayısıyla, şayet Ay’ın yörünge düzlemi Dünya’nınkiyle çakışık olsaydı, bir senede 12 kere Güneş yakalanması alana gelebilirdi. Fakat vaziyet böyle değildir. Ay’ın yörünge düzlemi ile Dünya’nınki arasında takribî 5° 9′ lık bir açı vardır. Bu açı sebebiyle Talep, Ay ve Güneş, Ay’ın Talep çevresindeki her dolanımında bütün olarak aynı yönde bulunmazlar. Böylece her ay bir Güneş yakalanması oluşması yasaklanmış olur. Nitekim bir senede en az iki, en çok beş Güneş yakalanması alana gelebilir.Bütün, halkalı ve parçalı olmak üzere üç tip Güneş yakalanması vardır.
Bir Güneş yakalanmasının bütün veya halkalı oluşu Ay’ın Dünya’ya uzaklığı ile tanımlanırken, parçalı oluşu Ay, gözlem yeri ve Güneş arasındaki açıyla, bir başka deyişle, her üçünün bütün olarak aynı yönde bulunmamasıyla alakalıdır. Aşinayı gibi Ay, Dünya etrafında basıklığı az da olsa elips biçimindeki bir yörüngede dolanır. Bundan dolayı Dünya’ya olan uzaklığı her an değişmektedir. Şayet yakalanma anında Ay Dünya’ya yeteri kadar yakınsa, görünen çapı Güneş’in görünen çapından büyük olur, Güneş diskinin tamamı örtülür ve “Bütün Yakalanma” alana kazanç.Aksi takdirde Güneş diskinin tamamı örtülmez, diskin yalnızca iç kısmı örtülür ve bir “Halkalı Yakalanma” oluşur.Bazen de Ay ve Güneş’in konumları öyledir ki, Ay, Güneş diskinin ancak bir kısmını örter. Bu gidişatta da parçalı yakalanma alana kazanç. Bütün ve halkalı yakalanmaların maksimum örtülme aşamasından evvelki ve sonraki yarıyıllarında da parçalı yakalanma safhası bulunur. Ay’ın yarıçapı Dünya’nınki ile kıyas edildiğinde çok ufak olduğundan,
Dünya’nın tamamı Güneş ve Ay diskinin dış teğetlerinin oluşturduğu gölge konisinin içine girmez. Bu sebeple bir Güneş yakalanması Dünya üzerinde ancak muhakkak bölgelerden görülebilirHalbuki Ay Yakalanması’nda vaziyet böyle değildir. Ay yakalanması o anda gece olan yerlerin tümünü kollanabilir. Ay yakalanmalarında Dünya, Ay ile Güneş’in arasına girer ve Dünya’nın gölgesi Ay’ın tamamını perdeleyebilecek kadar büyük olurTam Güneş yakalanması öbür yakalanma cinslerine göre çok daha ehemmiyetlidir. Çünkü, bütün yakalanmada Güneş’in tamamı Ay tarafından birkaç dakika için örtüldüğünden, bu sırada yapılacak gözlemlerden yıldızımızın dış Atmosfer katmanları, özellikle koronanın Güneş’in en dış atmosfer katmanı fiziği hakkında ehemmiyetli bilgiler elde edilir.
Binyılın İlk Bütün Güneş Yakalanması 21 HAZİRAN 2001 Bütün Güneş Yakalanması yalnızca Güney yarıküreden izlenebildi. Ay’ın yarıgölgesi Dünya üzerine Güney Amerika’nın Atlantik ummanı kıyılarında 12:33 de düşmeye başladı. Yarıgölgenin çapı takribî 6900 kilometre. Yarıgölgenin düştüğü her yerde parçalı güneş yakalanması görüldü. Ay’ın bütün gölgesi Türkiye Saati ile 13:36’da evvel Atlantik ummanına düştü. Saatte 2000 kilometre süratle uzun zaman Atlantik ummanında ilerleyip 15:36’da Afrikaya erişti. Genişliği takribî 200 kilometre olan bu şerit içerisinde kalan her yerde Güneş yakalanması Bütün Güneş Yakalanması olarak izlendi. Şartların en uygun olduğu yerde bütün yakalanma 4 dakika 56 saniye sürdü. Gölge, Güney Afrika’yı kat ettikten sonra Madagaskar’a erişti ve dünya üzerindeki yolculuğunu Hint ummanı üzerinde bitirdi.
Asrın Son Bütün Güneş Yakalanması 11 Ağustos 1999Yüzyılımızın son Bütün Güneş Yakalanması 11 Ağustos 1999 Çarşamba günü alana geldi. Atlantik Ummanı’nda başlayan yakalanma, Orta Avrupa ve Türkiye üzerinden Ortadoğu’ya kayarak Hindistan’dan geçti ve nihayet Güneş’in battığı Bengal Körfezi’nde son buldu. Gerek Bilimsel gerekse turistik olarak büyük alaka sürükleyen bu yüzyılın son Bütün Güneş Yakalanması, Ülkemizden milyonlarca birey tarafından çok iyi bir biçimde izlendi. Yerli ve yabancı bir hayli bilimadamı, bütün yakalanma evresi takribî 2 dakika süren bu mükemmel tabiat vakasından faydalanarak Güneş’in en dış atmosfer katmanı olan KORONA için bir hayli gözlemsel deney asıllaştırdı. Ayrıca, yakalanma zamanı ile müddetine ait hesapların müthişliği de bir kere daha ispatlandı.
Güneş Yakalanması
