Yaprakla beslenen böceklerle ağaçlar arasındaki savaş, evrim sürecinde güz yapraklarının sarı ve kırmızı olarak ayrışmasına yol açmış olabilir.
Güz aylarında Avrupa’daki yaprakların çoğu sararırken Amerika Birleşik Devletleri ve Doğu Asya’daki yapraklar kızarıyor. Prof.Simcha Lev-Yadun ve Prof. Jarmo Holopainen, sebebi hala anlaşılamayan bu fenomeni açıklamak için 35 milyon sene geriye dönüyor.
Hrkesin bildiği gibi yaprakların yeşil rengi büyük oranda hücrelerin içindeki klorofil pigmentlerinden geliyor. Renk metamorfozu, yaprağın vefatının bir neticeyi olarak değil, sarıyla kırmızıyı birbirinden ayıran bir dizi hadiseden kaynaklanıyor. Klorofil yaprakta eksildiği zaman zati var olan sarı pigmentler baskın hale geliyor ve yaprağa rengini veriyor.
Kırmızı renk ise değişik bir sürecin neticeyi. Klorofil yaprakta eksildiği zaman olağan koşullarda olmayan kırmızı renk pigmenti ‘antosiyanin’ yaprakta üretiliyor.
Henüz taze olan bu bulgunun ardından bilimadamaları şimdi de yapraklarını döken bir ağacın kaynaklarını neden kırmızı pigment üretmekte kullandığını araştırmaya koyuldu.
Ne var ki henüz fikir birliğine varılabilmiş değil. Bir grup bilim adamı kırmızı pigmentlerin, yaprakları sıcak ve soğuya karşı gözetmek için odun kısmından yapraklara sevk edilip orada tekerrür birleşimlendiğini düşünüyor. Başka bir tez ise ağaçların kendini böceklerden gözetmek bu pigmentleri birleşimlediğini söylüyor. Ancak cevap ne olursa olsun, kırmızı pigmentlerin neden Avrupa’da görülmediği açıklanamıyor.
BÖCEK-AĞAÇ SAVAŞI
Ekolojik evrim, güz renklerinin böceklerle ağaçlar arasında uzun süren savaşının bir neticeyi olduğunu gösteriyor. Güz mevsimi süresince böcekler ağaçlardan besleniyor ve yumurtalarını buraya vazgeçiyor. Böceklerin beslenmek için sarı yaprakları seçim etmesi, ağaçları böcekler tarafından kullanılamayan kırmızı pigment üretecek biçimde evrimleştiriyor. Bu düzeyde akla gelen sual, kuram doğruysa dünyada sarı yapraklı ağacın kalmamış olması gerektiği. İki bilim adamının bu suale cevabı şöyle:
35 milyon sene evvel Dünya büyük kesintisiz yeşil ormanlarla kaplıydı. Daha sonra yaşanmaya başlayan buz çağı ve bir dizi kuraklık, nebatları yaprak dökecek biçimde evrime uğrattı.
Amerika ve Güney Asya’daki nebatlar, buz çağıyla beraber yayılım alanlarını güney-kuzey istikametinde değiştirdi. Paralel uzanan dağlarla çevrili bölgelerde soğuktan korundular ve varlıklarını sürdürdüler. Elbette böcekler de ana yemekleriyle birlikte göç etti.
Avrupa’da ise vaziyet azıcık değişikti Alpler hariç yüksek dağ yoktu. Alpler’in etrafındaki cinsler hariç, çoğu cins buzul çağının gelmesiyle yok oldu, böcekler de onları izledi. Dondurucu soğukların bitmesinden sonra Avrupa’daki ağaçların böcekler için korunmaya lüzumu kalmamıştı, çünkü bir hayli böceğin jenerasyonu Avrupa’da tükenmişti. Bu sebeple Avrupalı ağaçların kırmızı yaprak üretmesine gerek kalmadı.
Bilimadamları bu kuramlarını destektleyen delilin İskandinavya’da bulunan cüce ağaçlar olduğunu söylüyorlar. Bu ağaçlar hali hazırda kırmızı yaprak döküyor. Zira kısa boylu oldukları için kar katmanının altında kalıp yeryüzündeki çok güçlü koşullardan korundular. Yer altında kalan böcekler de bu ağaçlarla beslenmeye devam etti ve böcek-nebat savaşını sürdürerek kırmızı yaprakların devamını sağladı.
Sonbahar yaprakları neden Avrupa’da sarı Amerika’da kırmızı
ntvmsnbc.com
