Son 50 yıldır kimse Ay’a gidemedi. Soğuk Savaş dönemindeki çetin ABD – Rusya rekabetinin bir ürünü olan Apollo görevleri, yazdığı tarihle hala bir ilki simgeliyorlar. Her ne değin ABD ve medya organları Apollo görevlerini bir kültür milliyetçiliğine dönüştürse de yaşananlar insanlığın başarısı olarak tarih kitaplarında anlatılır.
Bilhassa bundan yarım yüzyıl önce gerçekleşen Apollo 11 görevine kadar, yeryüzünde 400 binden fazla insan çalışmıştı. Her milletten, her ülkeden insanın seferberliğiydi. Evet, öncüsü ABD’nin devlet kurumu olan NASA idi. Ancak ardından yer alan bilimsel ve teknolojik birikim, insanlık tarihi her tarafında gelişmişti. 2000 sene önce bazı ulusların taptığı o kocaman gök cismine ayak hücum etmek, yalnızca uzayda değil akıllarda da bir takım mesafelerin kat edilmesini sağladı.
Herhalde bugün, yolda dediniz yaşında birisi karşınıza çıkıp “Ben NASA’nın Apollo 11 görevinde kullandığı yazılımları geliştirdim” dese çok ciddiye almazsınız. Fakat o birey Arsev Eraslan ise inanmanızda fayda var. Babası Türkiye’nin ilk uçak mühendisi Necdet Erarslan olan Arsev Bey, Türkiye’de makine mühendisliği eğitimi aldıktan sonra 1959 yılında ABD’ye gidiyor. ABD’de yüksek lisans ve doktorasını yaptıktan sonradan NASA’da yazılımcı olarak çalışmaya başlıyor.
Gelelim İsmail Akbay’a. Liseyi Haydarpaşa’da okuduktan sonradan üniversite eğitimi için ABD’ye dışarı giden İsmail Bey, 1956’da Tennessee Üniversitesi’nden genç bir fizik mühendisi olarak mezun oluyor. Okurken tanıştığı Dr. Wernger Von Braun, genç İsmail’i NASA’nın Marshall Uzay Merkezi’nde çalışmaya davet ediyorlar. Akbay, burada Saturn V roketinin F1 motorunu geliştiren ekibe dahil oluyor. Saturn V, Apollo görevlerinde kullanılan roketin ta kendisi oluyor.
Her iki ismin de hikayesine Apollo 11’i anbean yaşarken anlatacağız. Şu Anda kaldığımız yerden devam edelim.
25 Mayıs 1961’de dönemin ABD Başkanı John F Kennedy, az önce 3 sene önce yerleşmiş olan devlete ait Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi’ne veya İngilizce adının kısaltmasıyla NASA’ya bir ödev verir: “1970 yılına değin mürettebatlı bir sefer ile Ay’a ulaşmalı ve Dünya’ya dönmeliyiz.”
Bu görevin arkasından Sovyetlerin uzay çalışmalarında yaşanan gelişmeler büyük tesir sahibidir. Uzaya giden insan yapımı birincil uydu Sputnik-1, Sovyetler tarafından 4 yıl önce fırlatılmıştır. Hem Sovyetler, o kadar fazla devlet sırrı gibi uzay çalışmalarını da rahat kapaklı yürütmekte, başarıya ulaştıkları projeleri dünyaya duyurmaktadır. Bu durum ABD’yi köşeye sıkıştırınca, etkin bir kütle çekim alanına sahip en yakın gök cismi için yarış başlar. ABD, Ay’a Sovyetler’den önce gelmek zorundadır.
1967’ye dek teorik incelemeler tamamlanır ve 1967’den itibaren NASA, projeyi sahada uygulamaya koyulur. 13 gelişmiş testin ardından hâlâ tarihin en büyük ve en güçlü roketi olan Saturn V birincil kere uzaya gönderilir. Bu roketin motorunu tasarlayan ekipte Türk mühendis İsmail Akbay da yer alır. Apollo 1, görevi esnasında fırlatmadan anında sonra meydana çıkan yangın sonucunda, bütün astronotlar yaşamını yitirir:
Ağır bir ders bölge NASA, Apollo 7 sistemini geliştirene dek insanlı ödev yapmaz. Sonrasında Apollo 8, 9, 10 ve 11’de evre evre önce insansız, sonra insanlı görevler gerçekleştirilir. Örneğin birisinde Ay’a inecek modül uzaya gönderilir, diğerinde Ay etki alanında duracak modül. Her bir fırlatmada bir 48 bin ton ağırlığında, 110 metre yüksekliğinde bir Saturn V roketi çöp olur.
Yapılması gereken şeyler aslıdna oldukça basittir. Ay uçuşunun belli başlı hedefi birincil insanı Ay’a ulaştırmaktır. Ek olarak sinyallerin Dünya’ya iletilmesi için bir TV kamerası götürülecektir. Bunun haricinde güneş rüzgarlarını ölçümlemek, Ay’daki yer titreşimlerini gözden geçirmek, Ay yüzeyinden örnekler biriktirmek gibi kolay görevler için ekipmanlar da yer alacak. Bütün bunlar yüzeye inecek Eagle isimli modül içinde iki astronot ile birlikte götürülecek. Bir astronot ise bu sırada Columbia isimli modül ile Ay’ın görüngesinden görevin teknik detaylarını yürütecekti.
Modüller birbirlerine yan şekilde Saturn V roketinin ucuna yerleştirilecek, roket modülleri yerinde açı ve çabuk atmosferden çıkartıp Ay’a içten gönderecekti. Ay’a gelmek ise tam bir eziyetti. Astronotlar, 4 gün baştan başa modüllerin içinde Ay’a doğru sürüklenecekti. Ay yörüngesine ulaşıldığında yere inecek modül ayrılacak ve yüzeye iniş yapacaktı.
Astronotlar Neil Armstrong ve Buzz Aldrin, kalabildikleri kadar Ay yüzeyinde kalacaklardı. Her şey tamamlandığında Eagle modülüne dönüş yapacaklar ve yörüngede tekrar Columbia ile birleşip motorları ateşleyeceklerdi. Dönüş yolu da gidiş dek tehlikeli 4 günlük süreden oluşacaktı.
Tahsis komutanı Neil Armstrong; Eagle modülü pilotu Buzz Aldrin, Columbia modül pilotu Michael Collins, Saturn V roketinin ucunda dakikalar içerisinde uzaya ulaştılar. Modüllerin bulunduğu kapsül, yeryüzünden 114 kilometre yükseklikte 110 metre uzunluğundaki Saturn V roketinden ayrıldı.
75 saat 50 dakikada takriben 396 bin kilometre yol kat eden Apollo 11 modülleri, 19 Temmuz’da Ay etki alanında olaştı. Yörüngede 1 gün baştan başa hazırlıklarını sürdüren astronotlar, 20 Temmuz’da modülleri birbirlerinden ayırdılar. Nispeten daha minik olan Eagle modülü, komutanın yürütüldüğü Columbia’nın gövdesinden ayrıldı. Kontrollü bir şekilde 3,5 saat her tarafında alacaktı…
Saatlerdir aralıksız heyecan, yerini endişeye ve korkuya bıraktı. Odadaki sessizliği bölen bir ses “Telaşa lüzum yok, Neil modülü Ay’a indirebilir. Bilgisayarının biçimsizleşme ihtimaline karşı arabulucu manuel olarak yoklama yapabilmek için 1,5 baştan başa pratik yaptı” deyince herkes şaşkına döndü. Aynı ses “Ben Arsev Eraslan, NASA’da Apollo 11’in yazılım ayağında çalışıyorum” dedi. Şayet de canlı yayını takip eden 1,5 milyar insanın en sakini tekrar Eraslan’dı.
“Benim için küçük, insanlık için büyük bir adım”
Buzz Aldrin, Armstrong’dan 20 dakika sonradan Ay yüzeyine inmek üzere modül ayrıldı. artık Ay yüzeyinde iki insan vardı. TV yayını için getirilen kamera 30 metre uzaklığa yerleştirildi. Astronotlar, süre kaybetmeden deneyler için getirilen düzenekleri belirlemek zorundaydılar. Evlerinden, ailelerinden ve yaklaşık 4 milyar insanın yaşadığı Dünya isimli bir gezegenden, 396 bin kilometrelik uzaklıkta iki canlı merakını gidermeye çalışıyordu. Armstrong ve Aldrin, Ay yüzeyinde bütün 21,5 saat geçirdiler.
Attıkları her adım kameralar göre naklen Dünya’ya aktarıldı. milyonlarca insan bu yayınları hemen olan olarak peşine düşüp takip etti. Her Yerde modüle dönerken arkalarında bıraktıkları beyaz bir çuval bulunuyordu. Bu çuvalın içerisinde 73 ülkenin şerefiye mesajları, Apollo 1 görevinde ölen astronotların külleri, Apollo 11 mürettebatı ve Richard Dixon imzalı bir plaka, NASA yöneticilerinin adlarını içeren bir disk bulunuyordu. O diskin içerisindeki imzalardan birisi de Türk mühendis İsmail Akbay’a aitti.
Armstrong ve Aldrin, Eagle modülüne bitmiş giriş yaptıktan sonradan 7 saatlik uyku planını uyguladı. Geriye dönmek daha zahmetliydi. Eagle modülünü Ay yüzeyinden ateşleyip yörüngede Columbia ile yeniden bir araya gelmeleri gerekecekti. Her adım başarılı bir şekilde gerçekleştirildi ve Eagle’ın yörüngee ulaşması 4 saati buldu. İşte bu birleşmeyi karşılayan bilgisayarların yazılımı da bana kalırsa Türk mühendis Arsev Eraslan göre geliştirilmişti. Kendisi Armstrong, Aldrin ve Collins’in Dünya’ya geri dönmesini karşılayan dehalardan birisiydi.
21 Temmuz’da Ay yörüngesinden ayrılan modüller, Dünya’ya ya içten hesaplamaları yapılan doğrultuda ilerlemeye başladılar. Dönüş yolculuğunun önemli bir kısmını Eraslan’ın geliştirdiği bilgisayar yazılımları üstlendi. Astronotlar, dönüş esnasında 10 saat uyudular. 22 Temmuz’dan 24 Temmuz’a değin modüllerin içerisinden iki canlı yayın daha yapıldı.
Apollo 11 modülleri için son ve en kritik safha Dünya atmosferine girişti. Zira en küçük bir açı hatası bile modülün binlerce dereceye ulaşıp alevler içerisinde kalmasına niçin olabilirdi. Her şey her yerde yolunda gitti. Onlarca denemenin arkasında alınan derslerle gerçekleştirilen Apollo 11 görevinin son aşaması, modüllerin Pasifik Okyanusu’na paraşütle iniş yapmasıyla son buldu.
Apollo 11 görevi toplamda 195 saat 18 dakika 35 saniye sürmüştü. Tarih, yalnızca 1 hafta içinde, şayet de en büyük bilim başarısıyla süslendi. Oysa o 1 haftanın ardında binlerce takvim merak yatıyordu. çok eskiden Güneş’e ve Ay’a yaratıcılık bahşeden insan aklı, bundan böyle uzayın derinliklerini keşfetmeye hazırdı.
Arsev Eraslan, Apollo görevine başarılı katkılarından daha sonra ABD’deki nükleer santrallerin çevreye etkisini azaltmak için bilgisayarlar programladı. Olurda insanlık her tarafta Ay’a gider ve bu defa daha uzun süreler kalırsa diye yapılan Ay’da kristallerden mücevherler üretmek için yazılımlar üretti. Eraslan bugün aşina olduğumuz “3B yüz kavrama teknolojisinin” mucidi oldu. Bu teknoloji günümüz akıllı telefonlarında kendisine yer buldu.
Eraslan NASA’da çalışmaya devam etti. ABD’deki üniversitelerde geleceğin astronotlarına profesör unvanı ile dersler verdi. Arsev Bey, derhal 82 yaşında Türkiye’de yaşamına devam ediyor.
İsmail Akbay’ı ise ne eyvah ki 2003 yılında ABD’nin Huntsville kentindeki evinde meydana çıkan feci yangında kaybettik. NASA’da 12 sene üst seviye yöneticilik elde etmek üzere bütün 31 yıl görev yaptı. Dönem dönem Türkiye’ye gelerek gençleri uzaya yönlendirdi. 2000 yılı Haziran ayında İzmir’in Gaziemir ilçesinde yapılan Uzay Kampı Türkiye’nin açılışına katıldı, ölümüne kadar bu kamptaki çalışmaları yakından peşine düşüp takip etti. İsmail Bey, Türkiye’de “İnsanlığın Ay’a ulaşmasını sağlayan Türk köylüsü” olarak anılmıştı. Çünkü kendisi Bursa’nın Mudanya ilçesine emrindeki Zeytinbağı köyünde doğmuş ve hayatına, her duyduğumuzda göğsümüzü kabartan hikayeler sığdırmıştı.
Ay’a üçgenin taban olmayan kenarı basan ilk insan Neil Armstrong, uzun yıllar NASA’da devir yaptıktan sonra 2012’de yaşamını yitirdi. 88 yaşındaki Michael Collins ve 89 yaşındaki Buzz Aldrin ise ABD’de yaşamına devam ediyor.
SON.
Kaynaklar: Tolga Aydoğan, NASA.
